Werken als vrijwilliger in Tamale

En dan besluit je dus om naar Ghana toe te gaan. De reden voor je vertrek kan verschillend zijn. De een heeft stevig de balen van de studie en wil er even helemaal uit. De ander hoort zoveel van vrienden die de wereld zijn ingetrokken, dat ze het zelf ook eens willen meemaken. Anderen gebruiken hun tijd in Ghana als stage voor hun opleiding. Misschien wil je ook gewoon een andere cultuur leren kennen. Of je hebt het wel even gehad in je huidige leventje en wilt even totaal iets anders gaan doen. Mensen kunnen verschillende redenen hebben waarom ze besluiten om naar het buitenland te gaan voor langere tijd. Natuurlijk is het ook heel goed mogelijk dat je gaat omdat je iets wilt betekenen voor andere mensen. Meestal is er dan echter sprake van twee argumenten die je drijven om te gaan. Enerzijds kun je besluiten te gaan omdat je echt iets wilt betekenen voor anderen, maar er speelt ook altijd een persoonlijke drijfveer een rol. Welke dat dan ook maar mag zijn. Dat is geen schande, maar het is wel goed om je vooraf te realiseren voor jezelf wat je reden is om te gaan. Je gaat namelijk naar Ghana en dat is niet Nederland. Je komt in een heel andere cultuur terecht en je kunt onmogelijk blijven hangen in je eigen cultuur als je het naar je zin wilt hebben in Ghana. Als je te zeer gesteld bent op je eigen cultuur en als je bang bent dat het moeilijk voor je zal zijn om je te verdiepen in een andere cultuur en in de omgang een stap in hun richting te doen dan kun je waarschijnlijk beter kiezen voor een ander ‘buitenland’ als Ghana. In dat geval kun je het mogelijk uitstekend naar je zin hebben in Salou als propper. Dit klinkt misschien hard en direct, maar het is een waarheid als een Nederlandse koe.

Ook jij zult wel eens andere landen hebben bezocht en ik vraag je om eens voor jezelf na te denken hoe Nederlandse toeristen zich soms gedragen in die landen. Als je in een willekeurige badplaats in Spanje komt dan ontmoet je daar zuipende en lallende toeristen die luid schreeuwen hoe goed Holland wel niet is, ze hangen de Nederlandse vlag aan hun balkon en willen iedereen er luidkeels van overtuigen hoe goed alles wel niet geregeld is in ons landje. En als ze dan tijdens hun verblijf ook nog een lokale schone aan de haak kunnen slaan dan zien ze dat als het toppunt van integratie. Maar wat de boer niet kent dat vreet hij niet, dus ‘s avonds is de maaltijd boerenkool met worst bij Broodje Amsterdam of café Leen en Truus. En thuis wilde verhalen vertellen over hoe vreemd de Spaanse politie zich gedraagt. Want in Nederland is toch alles wel beter dan daar.
Als dergelijk gedrag maar enigszins op jou van toepassing is, dan lijkt het ons moeilijk voor jezelf dat je een leuke tijd in Ghana zult hebben.

Als je naar Ghana gaat dan kom je echt in een andere cultuur terecht. Voordat ik verder ga zal ik eerst omschrijven wat een cultuur eigenlijk is. Cultuur kun je het beste als volgt te definiëren:
Cultuur is het geheel aan levenswijzen die een groep ontwikkeld heeft over een langere historische periode, het zijn de groepsbepaalde kenmerken van denken en handelen.

Wat belangrijk is in deze definitie is dat er wordt gezegd dat mensen zich op een eigen manier gedragen, maar dat ze ook anders denken.

De Nederlandse –of Westerse- cultuur is als grof geweven textiel. We voelen ons minder gebonden aan de regels van onze voorouders en hebben daaraan weinig houvast. We leven meer als individu. Iedereen bepaalt zijn eigen toekomst en maakt keuzes die voor hem het beste zijn. Vaak al op jonge leeftijd maak je de keuzes voor je eigen toekomst en na de Middelbare school ga je op kamers en je komt langzaam losser van je familie te staan.
Niet Westerse culturen zijn vaak als fijn geweven zijde. Iedere draad raakt de andere en alles valt heel fijn in elkaar. Het is veel kwetsbaarder en gevoeliger. De ene draad geeft steun aan de andere. Met elkaar en aan elkaar gebonden bouw je een fijnmazig geheel. Ook al wil je dat niet, je bent je dagelijks bewust van het feit dat je een deel bent van het collectief. Alles wordt ook bepaald door het collectief en je verantwoordelijkheid voor dat collectief. Je bent geen individu, je bent een deel van je collectief. Dat is niet slechts een beleving die na een goed gesprek valt aan te passen, maar dat is je in je volledige opvoeding geleerd en je opvoeding was er van doordrongen. Het is hoe je bent.

Als je dus bijvoorbeeld een Ghanees bent dan ben je nooit een individu. Je bent altijd een vertegenwoordiger van je achterban. Om je heen zit altijd het aura van je familie. In alles wat je doet vertegenwoordig je dus je familie. Vandaar dat het gevoel veel sterker is dat iemand schande brengt over de familie als hij zich slecht gedraagt. Als je vriendschap met iemand sluit, dan heb je niet slechts vriendschap met hem, maar gelijk ook met de hele familie. Steeds is zo iemand zich er van bewust dat hij niet alleen staat, maar onderdeel is van de familie, van het collectief.

Tijdens je verblijf in Ghana zul je dus merken dat iedereen je doorlopend vraagt naar je familie. Hoe gaat het met je ouders? Hoe gaat het met je broertjes en zusjes? Laat foto’s zien van je familie? Men sluit geen vriendschap met jou, maar men sluit zich aan bij je familie. Je zult merken dat men je cadeautjes meegeeft voor je familie bij je vertrek en dat men je vraagt om het adres van je familieleden. Dit komt voort uit het verschil in denken. Jij bent niet slechts dat individu, maar je bent dat nieuwe collectief waar vriendschap mee wordt gesloten.

In alles wordt in dat collectief gedacht. Wij vinden het soms prettig om even alleen te zijn en ons terug te trekken op onze kamer. Ghanezen kunnen dat soms heel vreemd vinden aan ons. Je bent toch ‘met elkaar’ Alle dingen worden met elkaar gedaan en met elkaar beleefd. En dan komt er ineens zo’n vreemde buitenlander die ‘alleen’ wil zijn. Terwijl je elkaar als collectief zo nodig bent. Als individu kun je namelijk niet leven in Ghana. Het is dus eigenlijk een beetje dom van die Westerlingen dat ze dat niet begrijpen, dat je elkaar nodig bent in het leven en het alleen niet redt.

Wij Nederlanders hebben sterk het idee dat het in ons land allemaal erg goed geregeld is. Dat het hier beter geregeld is als elders. ‘Als Ghanezen het dus anders doen dan is dat omdat ze nog niet door hebben dat het ook beter kan, zoals bij ons.’ Alles dat anders wordt gedaan keuren we dus af. Onze cultuur is dus het centrum en alles daaromheen is verkeerd. En ja, dan kom je in Ghana en dan zie je dat alles daar verkeerd gaat. De hele dag door maken de mensen alleen maar fouten. Eigenlijk kijk je een beetje op hen neer want wij hebben dat soort dingen toch beter geregeld in ons land.
Onbewust ga je je ‘beter’ voelen dan de lokale bevolking en als je elkaar als Nederlanders ontmoet op een terras ga je samen elkaar leuke voorvallen vertellen over hoe ‘dom’ de lokale bevolking bepaalde zaken aanpakt. Samen ben je het er dan snel over eens dat het nooit goed zal komen met deze maatschappij, tenzij ze snel dingen van ons over zullen nemen.

Natuurlijk ben je nu boos op mij en denk je “Maar zo gedraag ik helemaal niet” Gelukkig maar. Dan zul je de tijd van je leven hebben in Ghana. In Ghana staat er namelijk geen hostess op je te wachten op het vliegveld. Op de tweede dag is er geen samenkomst waar je excursies kunt boeken.

siblingcareAls je aankomt in Ghana zul je schrikken. Het is armoede en het is ook nog eens bloedheet. Je lichaam moet wennen aan de temperatuur en je geest moet wennen aan de omgeving en de armoede. Voor sommige vrijwilligers is dat moeilijk. De eerste paar dagen kun je je dus best een beetje verloren voelen. Vermoeid van het reizen, prikkelbaar, je lichaam dat niet mee wil komen, nog niet weten wie je wel en wie je niet kunt vertrouwen en dan die familie die je nooit met rust schijnt te laten en je van alles vraagt en alles van je wil weten. De hele dag lopen ze achter je aan “Kunnen we dit voor je doen, Kunnen we dat voor je doen” en jij maar denken: “Laat me nu toch eens met rust” En jij zit simpelweg aan je tax wat betreft je incasseringsvermogen doordat je net een zware reis achter de rug hebt. Je zou niet de eerste zijn die in die eerste week een paar keer denkt: “Waar ben ik aan begonnen?” Boek dan niet gelijk je ticket terug, maar neem daar rustig de tijd voor. Na een paar dagen gaat dat echt over. Dan ben je gewend aan de sfeer, aan de hitte en je krijgt wat meer zelfvertrouwen in deze vreemde omstandigheden. Eerlijkheidshalve moet ik opmerken dat de één hier erg last van heeft en zich een paar dagen vreselijk hopeloos voelt en dat de ander hier vrij gemakkelijk mee omgaat. Maar het is niet vreemd als je dat wel even hebt.

Als je dan in die lekkere dip zit en het even niet ziet zitten, bel dan niet gelijk je moeder dat je weer thuiskomt. Realiseer je simpelweg dat je even de tijd moet nemen om te acclimatiseren. Neem dus wat ‘time off’; ga op het terras zitten met een goed boek en neem het er gewoon even van. Of ga naar de Gidipass en ga op het terras zitten dat ze op het dak hebben aangelegd. Van daaruit kun je heerlijk uitkijken over de stad. Bestel een koel drankje en neem het er even van. Maar neem gewoon even de tijd om te wennen, zowel in lichaam als in geest.

En dan ben je eenmaal ‘thuis’ in Tamale en dan moet je daar een leven voor jezelf inrichten. Dat kun je op verschillende manieren doen. Je kunt er voor kiezen om iedere avond naar dezelfde kroeg te gaan om daar je Nederlandse vrienden te ontmoeten. Dat is vaak erg gezellig en er valt heel wat af te lachen. Tegelijkertijd ontmoet je daardoor erg weinig Ghanese mensen. Automatisch blijf je Nederlands met elkaar praten en je gaat toch snel bij elkaar zitten. Je wordt een ‘kliekje’ met zijn eigen humor, zijn eigen taal en je bent moeilijk benaderbaar voor de anderen. Gevolg is dat je altijd vanaf de buitenkant naar de lokale bevolking zult kijken. Op die manier doe je namelijk geen enkele moeite om hen beter te leren kennen. Natuurlijk zal er wel eens iemand van de lokale bevolking contact met jullie gaan zoeken, ook als je bij elkaar blijft zitten want voor een bepaalde groep is een groep blanken interessant en ze blijven als een soort groupies om je heen zwalken. Maar dat is niet de echte lokale bevolking. Ons advies is dus dat je juist niet iedere avond bij elkaar kliekt en juist wat meer tijd aan je gezin besteedt en eens wat vaker aan een tafel gaat zitten waar niet alleen die kaaskoppen bij elkaar klitten. Je zult merken dat je verblijf op die manier veel interessanter kan worden. Bovendien geef je de lokale bevolking op die manier een andere indruk van ‘ons Nederlanders’. Als je na je werk iedere dag weer bij elkaar op hetzelfde terras kruipt en totaal geen contact zoekt ontstaat een Nederlandse enclave die voor Ghanese begrippen met geld kan smijten en iedere avond in de kroeg zit. Onderuitgezakt, luid lachend en onbenaderbaar. In plaats van uitwisseling wordt de scheiding alleen maar duidelijker zichtbaar. Terwijl je daar zo samenkliekt moet je je ook eens bedenken wat voor beeld je afgeeft naar de lokale bevolking. Wat voor indruk krijg jij als je over straat loopt en je ziet een groepje buitenlanders dat alleen maar met elkaar optrekt, altijd bij elkaar is en altijd in hun eigen taal met elkaar communiceert? Je denkt al snel “Ze doen ook geen moeite” En toch doe jij in principe hetzelfde als je je op je veilige Nederlandse eilandje terugtrekt, iedere avond.

Voor de duidelijkheid, ik beweer niet dat het niet heel fijn is om na een vermoeide werkdag even Nederlands te praten met wat andere vrijwilligers. Je kunt juist heel goede vriendschappen opdoen met andere vrijwilligers waaraan je ontzettend veel steun kunt hebben. Mogelijk kun je mijn woorden interpreteren alsof het lijkt dat het ‘fout’ is om met Nederlanders om te gaan. Zo is het niet bedoeld. Maar ons advies is om naast je omgang met je Nederlandse vrienden ook zoveel mogelijk mee te krijgen van de Ghanese cultuur en je niet af te zonderen door steeds maar alleen met je landgenoten op te trekken.

street-hawkerNederland is geen Ghana. Mannen en vrouwen gaan anders met elkaar om. Mannen en vrouwen hebben historisch gegroeide rollen. Het is in die cultuur niet gewoon dat je als man en vrouw open tederheid aan elkaar toont op straat. Een man en een vrouw die hand in hand lopen is zeer uitzonderlijk. Elkaar zoenen is dus helemaal uitgesloten. Je kunt dat vreemd vinden en denken “Maar ik ben toch Nederlander” maar het wordt als beledigend ervaren als jij hoteldebotel verliefd wordt op een plaatselijke schone en jullie gaan elkaar zoenen op straat of op een terras. Of alleen maar aan elkaar gaan zitten plukken omdat hij/zij zo ontzettend lief is. Natuurlijk kan niemand je dit verbieden, maar het is wel ontzettend denken “Zoals wij het doen is alleen maar goed” als je niet het respect op kunt brengen voor de andere cultuur waarin je op dat moment vrijwillig leeft.
Waarmee meteen het belangrijkste woord is gevallen: Respect. De fijnmazige culturen hangen van respect aan elkaar. Respect voor ouderen, respect voor meerderen, respect voor elkaar, respect voor elkanders cultuur. Je zult merken dat de lokale bevolking erg veel respect voor jouw cultuur probeert op te brengen. Men is erg nieuwsgierig naar de jouwe. Het is eigenlijk je plicht om dat ook voor de hunne te hebben.siblingcare2

De Ghanese cultuur is heel open en overal valt over te praten. Als iets je dwars zit in hun cultuur, of je begrijpt het niet, praat daar dan over, maar kom niet meteen met een oordeel ‘omdat wij het in Nederland beter geregeld hebben’ Natuurlijk zul je wel eens met zaken geconfronteerd worden die je tegen de borst stuiten, maar het is beter om dan vragen te stellen dan om te oordelen. Tegelijkertijd zul je merken dat de meeste Ghanezen het juist ontzettend leuk vinden om je hun cultuur uit te leggen, en daar met jou over te praten. Men zal je interesse in hun cultuur erg op prijs stellen.

Leven in een gastgezin

Mocht je besluiten om een tijd actief te worden op onze school –in het kinderproject of op de computerschool- dan kun je je aanmelden bij eef@tamale.nl.
Op voorhand kunnen we je al meedelen dat je van harte welkom bent om deel uit te maken van ons team vrijwilligers.

Zoals we al eerder opmerkten hebben we geen enkel winstoogmerk en alles dat binnenkomt aan sponsorgeld gaat direct en volledig in de begroting van de school. Dit is ook de reden waarom we geen vergoeding vragen aan een stagiair of vrijwilliger. We zijn allang blij dat ze hun tijd in ons project willen steken en hun steentje willen bijdragen.
Wij zorgen voor een gastgezin. De samenstelling van het gastgezin wordt je vooraf verteld.
Je moet een vergoeding aan het gastgezin geven. Dat is momenteel een bedrag van 75 euro per maand. Dat bedrag wordt dan volledig afgedragen aan het gezin.
In ruil krijg je een eigen kamer die je kunt afsluiten. Op de kamer heb je uiteraard verlichting, een bed, een tafel en stoel en een fan voor wat frisse lucht. Tevens is er een stroomaansluiting voor je laptop, scheerapparaat of muziekinstallatie.

In het ‘pakket’ zit dat je iedere ochtend een ontbijt krijgt en ’s avonds een warme maaltijd. De kwaliteit van het ontbijt kan per gezin verschillen. Bij het een gezin krijg je een uitgebreide maaltijd met gebakken ei en in het andere gezin alleen wat brood en thee. Zo is het ook met de warme maaltijd. Je krijgt in ieder geval voldoende, maar de ene maaltijd zal je meer smaken als de andere, hoewel de meeste gezinnen ervaring hebben met vrijwilligers en best wat rekening houden met onze smaak. Ook ik heb persoonlijk wel eens een paar happen uit netheid genomen en ben toen naar een stalletje even verderop gegaan omdat het eten me echt niet smaakte. Maar dat heeft er misschien mee te maken dat ik te kritisch ben. Anderen voldoet het eten juist erg goed. Maak je geen zorgen, in het Ghanese eten zitten geen sprinkhanen of andere exotische bestanddelen. Hoewel in bepaalde delen van Ghana hondenvlees en rat wordt gegeten, wordt dat in een grote stad als Tamale niet gedaan. De basis is meestal spaghetti of rijst. Tamale kent goede restaurants waar je een broodje hamburger en een pizza kunt bestellen.

Je hebt een eigen kamer, dus je kunt de deur dicht doen. Op dat moment zal niemand zomaar je kamer binnen komen lopen, maar eerst netjes aankloppen. In kinderrijke gezinnen zullen de kinderen best eens binnen komen huppelen omdat ‘zo’n vreemde toch wel heel interessant is’ maar ook de kinderen zullen netjes aankloppen omdat dit nou eenmaal gewoonte is in Ghana. Als je echter even lekker op de veranda gaat zitten om een boek te lezen zullen de kinderen je al snel lastigvallen om met je te praten of een spelletje te doen.

In het gezin heb je de beschikking over een toilet en een douche. Toiletpapier kun je overal kopen. Soms zal de douche een bucketshower zijn omdat er wel eens ‘geen water’ is en dan zul je je dus even moeten redden met een emmer water om je te douchen.

Problemen rond het feit dat jij christen bent en zij moslim zul je niet tegen komen. Ghana bestaat voor een deel uit moslims en voor een deel uit christenen; ze trouwen zelfs met elkaar. Ook ons lerarenkorps bestaat voor een deel uit christenen en moslims. De vergaderingen worden dan ook beurtelings geopend en afgesloten met een christelijk gebed of een moslimgebed. Men doet daar helemaal niet moeilijk over. Mocht je echter overtuigd atheïst zijn, dan zal men dat niet begrijpen. In hun ogen moet je toch ergens in geloven. Je hoeft niet verplicht naar de kerk te gaan, maar in hun ogen blijf je dan ‘gewoon christen’
Houd er echter wel rekening mee dat een moslim doorgaans geen alcohol nuttigt. Als jij dus aan komt zetten met een fles wijn of slaapt met een krat bier naast je bed is dat beledigend voor je gastgezin. Op ieder terras kun je alcohol kopen, maar in het gezin zal het als beledigend worden ervaren.

Kosten

Zoals al eerder omschreven hoef je dus niets af te dragen aan ons project. Je eigen verblijfskosten zul je echter wel zelf moeten dragen. Naast je zakgeld en de kosten van de ticket is dat dus momenteel 75 euro per maand. Wil je het menu uitbreiden met een pot jam of chocoladepasta bij het ontbijt, dan zijn dat ook kosten die voor je eigen rekening komen.
De meeste zaken zijn in Ghana gewoon te koop, uitgezonderd muggenolie, tampons (wel maandverband) en zonnebrandolie.

Relaties aangaan

Toch willen we niet om dit punt heen. Het aangaan van relaties geeft in de praktijk de meeste problemen. Zowel binnen de gastgezinnen als op de school. Helaas.
Als Nederlandse vrijwilliger kom je uit een cultuur waar het niet voor iedereen vreemd is om na een avond stappen een vriend of vriendin mee te nemen om de nacht samen door te brengen. In de –voornamelijk- islamitische cultuur in Ghana is dat ongepast. Meisjes die een partner meenemen voor slechts één nacht krijgen doorgaans niet veel respect. Maar je leeft in een gastgezin; je bent gast, ook al ben je verzekerd van een eigen kamer. Het is niet een hotel waarbij je op je kamer mag doen wat je wilt.
We zijn ons er van bewust dat we niet kunnen bepalen met wie jij de nacht door wilt brengen. We vragen je echter wel om respect te tonen voor het gezin waarin je leeft en naar een guesthouse te gaan of naar het huis van je partner als je samen de nacht door wilt brengen. Ergens is dat niet eens zo ontzettend vreemd; als er een gast in jouw huis woont, zou jij het ook niet altijd prettig vinden als die ’s ochtend bij het ontbijt komt met een voor jou wildvreemde partner. Met name in een gastgezin met kinderen kan dit tot wrevel leiden omdat de ouders kunnen denken dat hun kinderen een verkeerd voorbeeld wordt gegeven.
We zijn ons er van bewust dat deze voorbeelden op jou mogelijk wat belachelijk over zullen komen, maar juist dit soort voorbeelden leveren in de praktijk veel problemen op.

Ten overvloede merken we dan nog op dat het voor onze leraren niet is toegestaan om op welke wijze dan ook amoureuze relaties aan te gaan met onze vrijwilligers. Je zult dagelijks werken met de lokale beroepskrachten en ze zullen je heel vriendelijk en behulpzaam tegemoet treden. Vriendschappen zullen mogelijk ontstaan en dat is heel normaal. Onze teachers zijn zich er echter van bewust dat dit nooit verder kan gaan.

Als je de ex-vrijwilligers zou vragen, dan zul je merken dat je zo vreselijk zelfstandig je werk moet doen en dat je voor zulke onverwachte beslissingen komt te staan. Er wordt namelijk best veel van je verwacht en er is geen leidinggevende waar je altijd op terug kunt vallen. Onze leraren hebben weliswaar erg veel ervaring op de school, maar hun instelling is er erg op gericht om dingen samen te doen. Ze zullen je dus vanaf het allereerste moment betrekken bij iedere beslissing aangaande de school. Niemand zal dus tegen je zeggen “Nu moet je dit doen en daarna dat” veel zal afhangen van je eigen creativiteit en vindingrijkheid.

schoolchildrenGedurende je tijd in Tamale kun je dagelijks contact onderhouden met het bestuur omdat Eef in Tamale woont. Ook de coördinator kun je via de telefoon altijd bereiken. Wij vinden het erg belangrijk dat je contact met hen blijft houden. Op die manier blijven wij geïnformeerd over de zaken die rond de school spelen. Er zijn echter vrijwilligers die niet zo veel mailen. Jij kunt als vrijwilliger ons van veel informatie voorzien. Van onze vrijwilligers krijgen we vaak andersoortige informatie binnen dan van onze eigen mensen. Informatie die ook belangrijk kan zijn, zodat wij ons werk goed kunnen doen.